Οι γιορτές του σταφυλιού στα χωριά της Κύπρου

Τι γίνεται σε μια γιορτή του σταφυλιού στο χωριό

Τις περισσότερες τις διοργανώνει το ίδιο το κοινοτικό συμβούλιο του χωριού, συνήθως Κυριακή, στην πλατεία ή δίπλα στην εκκλησία. Το Υφυπουργείο Τουρισμού τις περιλαμβάνει στο ημερολόγιο των παραδοσιακών γιορτών, αλλά την καθεμιά την οργανώνει το δικό της χωριό, και δεν υπάρχουν δύο ίδιες.

Στο κέντρο της μέρας βρίσκεται το καζάνι με τον μούστο. Ο φρέσκος μούστος βράζει και δένει σε παλουζέ, και οι επισκέπτες μπορούν συνήθως να παρακολουθήσουν, και συχνά να βοηθήσουν, καθώς αρμαθιές από αμύγδαλα και καρύδια βουτιούνται μέσα του για να γίνει ο σουτζούκος. Γύρω από αυτό υπάρχει μουσική και χορός, πάγκοι με τα προϊόντα του χωριού, και κρασί και ζιβανία από ντόπιους παραγωγούς. Ορισμένα χωριά προσθέτουν πάτημα σταφυλιών ή επίδειξη απόσταξης στο παλιό χάλκινο καζάνι.

Παλουζές, σουτζούκος και κκιοφτέρκα

Ο παλουζές, που γράφεται και ππαλουζές, είναι φρέσκος μούστος που βράζει και δένει με αλεύρι σε μια μαλακή, γυαλιστερή κρέμα. Κάθε χωριό τον αρωματίζει διαφορετικά, με φύλλα αρμπαρόριζας, ανθόνερο, κανέλα ή μαστίχα, και τρώγεται ζεστός από το καζάνι ή κρύος αφού πήξει.

Από αυτόν φτιάχνεται ο σουτζούκος. Αμύγδαλα ή καρύδια περνιούνται σε μακριές κλωστές, βουτιούνται στον ζεστό παλουζέ, αφήνονται να κρυώσουν και ξαναβουτιούνται, στρώση τη στρώση, ώσπου η επικάλυψη να γίνει παχιά, και μετά οι αρμαθιές κρεμιούνται να στεγνώσουν για αρκετές μέρες. Είναι το γλυκό που βλέπετε κρεμασμένο στα μαγαζιά κρασοχωριών όπως το Όμοδος.

Τα κκιοφτέρκα φτιάχνονται από τον παλουζέ που περίσσεψε: απλώνεται σε ρηχά ταψιά, αφήνεται να πήξει, κόβεται σε κομμάτια και στεγνώνει στη σκιά ώσπου να αποκτήσει μαστιχωτή υφή. Με λίγα αμύγδαλα συνοδεύουν παραδοσιακά ένα ποτήρι κρασί.

Η Πάχνα έχει τη δική της εκδοχή. Ο ζυμωτός παλουζές της ξεκινά με ζύμωμα του αλευριού με τον μούστο αντί για απλό ανακάτεμα, και η μέθοδος έχει καταγραφεί από την Κυπριακή Εθνική Επιτροπή UNESCO στο ευρετήριο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.

Πού και πότε

Η περίοδος ξεκινά στα τέλη Αυγούστου και φτάνει ως τον Νοέμβριο, με τις περισσότερες γιορτές τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, τις εβδομάδες του ίδιου του τρύγου. Σχεδόν όλες γίνονται στα κρασοχώρια των ορεινών περιοχών της Λεμεσού και της Πάφου, και λίγες ψηλότερα, στην Πιτσιλιά και στην κοιλάδα της Μαραθάσας.

Τα ίδια χωριά τις διοργανώνουν χρόνο με τον χρόνο. Τον Σεπτέμβριο ανάμεσά τους είναι τα χωριά Άγιος Αμβρόσιος, Δορά, Μαλλιά, Βουνί, Βάσα Κοιλανίου, όπου η γιορτή γίνεται στην αυλή του μουσείου ζιβανίας, Άρσος, Λόφου και Σαλαμιού. Τον Οκτώβριο ακολουθούν τα χωριά Πάχνα, Άγιος Μάμας, Πραιτώρι, Αρμίνου, Άγιος Γεώργιος Συλίκου, Πολύστυπος και Πέρα Πέδι, όπου η γιορτή γίνεται στο αμπελουργικό μουσείο του χωριού. Το Καλό Χωριό, ένα από τα χωριά της Κουμανδαρίας βόρεια της Λεμεσού, κάνει γιορτή της Κουμανδαρίας τον Οκτώβριο, και ο Άγιος Δημήτριος στην κοιλάδα της Μαραθάσας γιορτάζει το σταφύλι βέρικο. Το Κοιλάνι κάνει τον Οκτώβριο τα Αφάμια, μια γιορτή που μετρά πια πάνω από σαράντα χρόνια.

Η ζιβανία έχει τις δικές της γιορτές τις ίδιες εβδομάδες, όταν ανάβουν τα χάλκινα καζάνια για να αποσταχθούν τα στέμφυλα: στην Αλώνα και στο Πελέντρι, και στον Άρσο, όπου αφορμή είναι η ίδια η περίοδος της απόσταξης, τα καζανιάσματα.

Οι ημερομηνίες αλλάζουν από χρόνο σε χρόνο και συχνά επιβεβαιώνονται αργά. Το Υφυπουργείο Τουρισμού τις δημοσιεύει στο Visit Cyprus και στον ιστότοπο Heartland of Legends, και ζητά από τους επισκέπτες να επικοινωνούν με τους διοργανωτές πριν ξεκινήσουν.

Ημερομηνίες 2026

Αυτές είναι οι γιορτές που απομένουν φέτος, όπως τις κατέγραφε το Υφυπουργείο Τουρισμού στα τέλη Σεπτεμβρίου.

Πέμπτη 1 Οκτωβρίου: Πάχνα. Κυριακή 4 Οκτωβρίου: Άγιος Μάμας και Πραιτώρι. Κυριακή 11 Οκτωβρίου: Αρμίνου, Άγιος Γεώργιος Συλίκου και Πολύστυπος. Σάββατο 17 και Κυριακή 18 Οκτωβρίου: η γιορτή της Κουμανδαρίας στο Καλό Χωριό. Κυριακή 18 Οκτωβρίου: Πέρα Πέδι. Κυριακή 25 Οκτωβρίου: Άγιος Δημήτριος, τα καζανιάσματα στον Άρσο και η γιορτή της ζιβανίας στην Αλώνα.

Χωρίς ημερομηνία ακόμη: τα Αφάμια στο Κοιλάνι και η γιορτή της ζιβανίας στο Πελέντρι, που αναμένονται και οι δύο τον Οκτώβριο, και μια γιορτή του σταφυλιού στην Πλατανιστάσα τον Νοέμβριο.

Οινοποιεία στα χωριά των γιορτών

Αρκετά από τα χωριά των γιορτών έχουν δικά τους οινοποιεία, οπότε είναι εύκολο να συνδυάσετε μια γιορτή με μια επίσκεψη. Η Πάχνα έχει δύο, το Monolithos και το Yiaskouris. Στο Πραιτώρι βρίσκεται το Nelion, στον Άγιο Μάμα το Revecca, στον Άρσο το Nikolettino και στο Πέρα Πέδι το Constantinou. Στο Πελέντρι έχει την έδρα του το Tsiakkas, και στο Κοιλάνι, ανάμεσα σε άλλα, το Vlassides και το Ayia Mavri. Στα χωριά της Κουμανδαρίας γύρω από το Καλό Χωριό, στους παραγωγούς περιλαμβάνονται το Karseras στον Δωρό και το Ayios Konstantinos Commandaria Winery.

Τη μέρα της γιορτής το χωριό έχει πολύ κόσμο, και ο οινοποιός μπορεί κάλλιστα να βρίσκεται στη γιορτή και όχι στο οινοποιείο. Επικοινωνήστε με το οινοποιείο πριν πάτε, όπως θα κάνατε οποιαδήποτε άλλη μέρα.

Πρακτικές σημειώσεις

Οι ώρες έναρξης κυμαίνονται από αργά το πρωί ως νωρίς το βράδυ, και οι περισσότερες γιορτές κρατούν αρκετές ώρες, οπότε δεν χρειάζεται να είστε εκεί από την αρχή. Τα ορεινά χωριά είναι αισθητά πιο δροσερά από την παραλία μόλις δύσει ο ήλιος, ακόμη και στις αρχές Οκτωβρίου.

Οι δρόμοι προς τα πάνω είναι στενοί και με πολλές στροφές, και οι θέσεις στάθμευσης σε ένα μικρό χωριό γεμίζουν γρήγορα τη μέρα της γιορτής. Αν σκοπεύετε να δοκιμάσετε το κρασί και τη ζιβανία, πηγαίνετε με έναν οδηγό που δεν θα πιει ή με ταξί — ο ίδιος κανόνας με κάθε επίσκεψη σε οινοποιείο.

Ο σουτζούκος φτιάχνεται αυτές τις εβδομάδες, και μια γιορτή είναι το καλύτερο μέρος για να τον αγοράσετε φρέσκο.